خبرگزاري ميراث فرهنگي- با ثبت جهاني نوروز در فهرست ميراث جهاني يونسكو امسال مراسم جشن سال نو يا نوروز همزمان با ايران در نه كشور ديگر جهان و نيز در كشورهاي غير فارسي زبان اروپا و امريكا برگزار مي شود.

 

مراسم عيد نوروز يا جشن سال نو همزمان با ايران در نه كشور ديگر جهان نيز به عنوان يك جشن ملي برگزار ميشود. اين درحالي است كه امسال براي نخستين بار سازمان ملل نيز اين مراسم را در فهرست ميراث معنوي به عنوان ميراثي جهاني ثبت كرده است.

 

اين مراسم به رغم تفاوت ها و گوناگوني اقوام و ملل مختلف با زبان ها و گويش هاي گوناگون به گونه واحدي طبق تقويم رسمي در كشورهاي ايران،تاجيكستان، آذربايجان،افغانستان، قزاقستان،قرقيزستان،آلباني، تركمنستان، اوزبكستان و منطقه بسيار بزرگي از كردستان در عراق و تركيه بزگرار مي شود.

 

مراسم جشن يا عيد نوروز با گويش هاي گوناگون ريشه اصلي اين واژه را به وضوح حفظ كرده است به نحوي كه صرف نظر از ايران و افغانستان و تاجيكستان كه با نام دقيق نوروز تكلم و تلفظ مي شود در كشورهاي غير فارسي زبان نظير آذربايجان و آلباني نيز با همين عنوان و كلمه با اندكي تفاوت به عنوان يك جشن ملي برگزار مي شود.

به جز كشور تركمنستان كه با عنوان جشن بهار از نوروز ياد مي شود در كشور آذربايجان با نام نوروز بايرام، در قزافستان با نام نروز ميرام و در آلباني با نام نوروز يا ديتا ا نوروزيتا و در اوزبكستان با نام ناروز اين مراسم با شكوه و شادي تمام جشن گرفته مي شود.

 

اما بيشترين و مفصل ترين مراسم جشن نوروز عمدتا در ايران ودو كشور افغانستان و تاجيكستان برگزار مي شود كه دراين سه كشور با مشابهت بسياري همراه است.

مراسم نوروز در بسياري از نقاط افغانستان، باشکوه خاصي برگزار مي شود، در مزارشريف، در زيارتگاه منسوب به حضرت علي، جشن بزرگي به نام ميله هاي گل سرخ برگزار مي شود و همه ساله، هزاران نفر از زايران آن زيارتگاه و علاقه مندان نوروز از نواحي مختلف کشور، حتي از کشورهاي ايران و تاجيکستان و ديگر کشورهاي آسياي ميانه به شهر مزارشريف مي روند واين جشن ملي و پارينه را با شکوهمندي هرچه بيشتر برگزار مي کنند. 

 

در هرات نيز، مردم به اين مناسبت، روزهاي اول سال و چهارشنبه اول سال و نيز در سيزدهمين روز از نوروز، در تفريحگاههاي داخل و خارج شهر گردهم مي آيند و جشن نوروز را گرامي مي دارند.

 

از ديگر سنتهاي جشنهاي نوروزي و آغاز سال نو در اين كشور، راه اندازي ميله سمنک (سمنو) درشب اول نوروز همراه با سرور و شادماني و همچنين تهيه و توزيع آب هفت ميوه (هفت نوع آجيل که در افغانستان به نام ميوه خشک معروف است)، تهيه هفت سين هم در برخي نقاط افغانستان متداول است.

 

در روايات تاريخي آمده است که يک تن از اميران ازبکهاي ماورألنهر بنام اميرعبدالله ديگ بزرگي را که از فلزات هفت جوش در شهر سمرقند ساخته شده بود، در سال 1050 هجري قمري به بلخ انتقال داد، در آن ديگ آب هفت ميوه گرفته مي شد و در روز نوروز براي مردم توزيع مي شد.

جشن نوروز براي مردم تاجيکستان، به ويژه بدخشانيان، جشني ملي و ديرينه است. تاجيکها از نوروز به عنوان رمز دوستي و زنده شدن کل موجودات ياد مي‌کنند. نوروز در اين کشور به نام «خيدير ايام»، يعني جشن بزرگ، معروف است. برخي از مراسم اين جشن در تاجيکستان با مراسم سنتي آن در ايران مشترک است، اما بعضي از اين مراسم مختص مردم تاجيکستان است.

 

مراسم حوت(مصادف با فروردين ماه)از مراسم ويژه تاجيكستان است كه در اين مراسم مردم با فراهم کردن ملزومات جشن سه شب اول ماه حوت ار در مهماني‌ها گرد هم مي‌آمدند و  گرداگرد آتش به شنيدن موسيقي يا بازي مي‌پرداختند. اين جشن مشابهتي با چهارشنبه سوري در ايران دارد.

 

 مراسم گل گرداني در ميان مردم تاجيک نيز از زمان‌هاي قديم به مناسبت بيداري طبيعت و آغاز شکوفه‌دهي گل‌ها و درختان به گل گرداني رواج داشته . گل گردان‌ها از دره و تپه و دامنه? کوه ها، گل چيده و اهل دهستان خود را از پايان يافتن زمستان و آغازبهار و کشت و کار بهاري و آمدن نوروز مژده مي‌دهند.

 

بلبل خواني از ديگر مراسم جالبي است كه نه تنها در تاجيكستان كه در بسياري از شهرها و روستاهاي ايران هم مرسوم است.

 

دراين مراسم، گل‌گردان‌ها در محل هاي ديگري گل‌ها را دسته دسته کرده و يا در نوک چوبي بسته در کنار در خانه‌هاي اهل ده يا شهر در خاک فرو مي‌کنند و سرودي با اين مضمون مي‌خواندند: «گل آوردم از اون پايان/ خبرت مي‌کنم دهقان/ بته غله به گلگردان/ بهار نو مبارک باد/ گله زردک ثنا مي‌گه/ ثناي مصطفي مي‌گه/ به هر پهلو خدا مي‌گه/ بهار نو مبارک».

 

مراسم گل گرداني در دهکده‌ها و شهر هاي ايران نيز 15 تا 20  روز پيش از نوروز به همان شكل برگزار ميشود و گل گردان ها گردش کرده و از آمدن بهار به مردم مژده مي‌رسانند و انعام مي‌گيرند. چنان كه در بعضي از دهات مازندران، مردم در آغاز جشن در تکاپوي خانه تکاني و ترتيب دادن کوچه‌هاي شهر و ديه مشغول مي‌گردند و دسته‌ها و گروه‌هاي مختلف جوانان گردش کرده مانند گل گردان‌هاي تاجيک ترانه و سرود و شعر مي‌خوانندو صاحبان خانه نيز به آن ها انعام مي‌دهند. اين گونه ترانه‌هاي ايراني شباهت هايي به ترانه‌هاي تاجيکي دارد. در دماوند ايران نيز مراسم گل گرداني مانند گل گردان‌هاي تاجيک كه خانه به خانه گردش کرده و ترانه مي‌خوانند، برگزار مي شود.

 

مراسم جفت براران نيز يکي ديگر از مراسمي است که در گذشته پيش از کاشت و کار کشاورزان و چند روز قبل از نوروز با آرزوي پر برکت شدن محصولات در كشور تاجيكستان برگزار مي‌شود .

 

 در اين مراسم همه  اهل خانواده شرکت مي‌کنند. کشاورزان نيز پلو، نان فطير و يا غذاي مربوط به مراسم را تهيه کرده و تعدادي  از کهنسالان را دعوت مي‌کردند و بعد از غذا نيز اين عبارات را مي‌گفتند : «مزيد نعمت، زياده دولت، برار کار، صحت و سلامتي خرد و کلان، رسد به باباي دهقان، خوش آمديد ميهمانان»

 

مراسم سومنک پزي(سمنو پزي): سومنک يا سمنو از غذاهاي نوروزي است و در طول روزهاي نوروز وجود دارد. آن را به صورت گروهي و دسته جمعي تهيه مي‌کنند و معمولا در آغاز جشن نوروز پيرزنان تصميم به انجام اين کار مي‌گيرند.

 در كشور تركيه نيز روز اول بهار يا نوروز که در زبان ترکي« ارگنه گون يا ارگنه کن» نيز ناميده مي‌شود، مراسمي محبوب است به حدي كه مقامات تركيه تلاش كرده اند درجريان ثبت مراسم جهاني نوروز در فهرست ميراث جهاني، خود را به نحوي به اين آيين ايراني منتسب كنند.

مراسم نوروز در ميان مردم اويغور در كشور چين نيز هر سال با آيين خاصي برگزار مي شود. خواننده و آهنگساز مشهور اويغور «البت ابليكيم» امسال (نوروز 89) به مناسبت فرارسيدن نوروز در مراسم ويژه اي در چين، در اين جشن بين المللي شركت مي كند.

صرف نظر از برگزاري مراسم نوروز به عنوان يك جشن ملي امسال با ثبت رسمي مراسم نوروز از سوي سازمان ملل متحد، اين مراسم در بسياري از كشورهاي ديگر جهان نيز نظير كريمه، هند، فرانسه، جمهوري تاتارستان(بخشي از فدراسيون روسيه) امريكا، بريتانيا، گرجستان، كانادا، نيدرلند، آلمان، لبنان، چين ، سوريه، امارات متحده عربي، تركيه ، پاكستان و سوئد و بسياري از ديگر كشورها برگزار مي شود.

 

اين مراسم عمدتا به دليل افزايش موج مهاجرت ها در دهه هاي اخير تقريبا در تمام كشورهاي پنج قاره جهان مراسم كاملا شناخته شده اي است كه با شادي و جشن و سرور و استقبال از فصل بهار يكسان تلقي مي شود.