محبوبه وطن خواه

سفر به ديگر نقاط عامل مهم پيشرفت اجتماعي و فرهنگي تلقي مي شود، سفر عاملي است كه امكان برخورد تمدنها را فراهم مي آورد، به بهتر شدن نهادهاي آموزشي مي انجامد و انديشه هاي جديد و نوآوريهايي را پديد مي آورد و يا آنها را به ديگر سرزمينها منتقل مي كند.

مقدمه

قرن بيستم همراه با دگرگونيها و تحولات عميق سياسي، اجتماعي، اقتصادي و علمي درون خود سده، انقلاب جهاني توريسم است. انقلابي در صنعت، توليد بازرگاني و تبليغات توريسم كه اين صنعت را از زمره بزرگترين و سودآورترين صنايع درآورده است.

افزايش عمومي درآمد كشورهاي صنعتي و پذيرفتن قوانين اجتماعي، پيشرفت صنايع حمل و نقل و كاهش هزينه هاي سفر از جمله عواملي است كه باعث گسترش سيرو سياحت بين المللي مي گردد.

سفر به ديگر نقاط مي تواند عامل مهم پيشرفت اجتماعي و فرهنگي تلقي شود، سفر عاملي است كه امكان برخورد تمدن ها را فراهم مي آورد، به بهتر شدن نهادهاي آموزشي مي انجامد و انديشه هاي جديد و نوآوريهايي را پديد مي آورد و يا آنها را به ديگر سرزمينها منتقل مي كند.

ايران با تكيه بر توريسم منطبق با اصول و مباني فرهنگ انقلاب اسلامي، سازماندهي و گسترش آن را در برنامه هاي توسعه اقتصادي اجتماعي مورد توجه قرار داده است. از اينرو از ميان برداشتن موانع و مشكلات موجود در صنعت جهانگردي ايران، در واقع راه را براي دستيابي به اهداف و مقاصد هموار مي كند.

يك برنامه ريزي دقيق در اين راستا به دنبال يافتن راه حلهاي منطقي و قابل اجرا براي حل مشكلات و معضلات است، چرا كه محور اصلي اجراي برنامه هايي پيش بيني شده حذف موانع و مشكلات بازدارنده است بحث در ابعاد گوناگون ايرانگردي و جهانگردي از ديدگاههاي مختلف و تلقي آن به عنوان يك محور اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و همچنين قياس سهم و جايگاه ايران در اين صنعت با كشورهاي سياح پذير جهان، دشواريها و تنگناهاي صنعت ايرانگردي و جهانگردي در ايران را مي نماياند. تنها از طريق رفع اين دشواريها و معضلات است كه صنعت جهانگردي ايران جايگاه خود را خواهد يافت و هدفها و  ايده آلها قابل دسترسي خواهد شد.

بررسي مشكلات و دشواريها و محدوديتهاي اين صنعت در بحث راهيابي به توسعه صنعت ايرانگردي و جهانگردي به خودي خود يك وجه تحقيقي و پژوهشي از بخش پديده جهانگردي محسوب مي شود. مشكلات و محدوديت هاي صنعت مذكور كدامند؟

اين سؤالي است كه از ديدگاههاي گوناگون پاسخهاي مختلفي به همراه دارد. راه حل مشكلات و دشواريها در آن است كه به همه ديدگاهها توجه شود و محدوديتهاي موجود از تمام ابعاد مورد نظر قرار گيرد براي مثال از ابعاد مختلف اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و ... تا ان شاء الله مشكلات موجود از ميان رفته و راه توسعه و رشد اين صنعت هموار گردد.

بررسي مشكلات و موانع فرهنگي جهانگردي در ايران

موانع و تنگناهاي فرهنگي موجود در جهانگردي ايران ابعاد مختلفي دارد كه اهم اين موانع را مي توان به شرح ذيل بر شمرد:

1-       بيم از اثرات مخرب جهانگرد بر فرهنگ

نگاهي به ديدگاههاي افراد جامعه در ارتباط با ورود جهانگردان به ايران حاكي از آن است كه بسياري از افراد هنوز هم جريانهاي توريستي را با ديد منفي ارزيابي مي كنند و چنين مي پندارند كه توريسم موجب تخريب و آسيب رساني به فرهنگهاي محلي در كشور مي شود.

زمانيكه باور داشته باشيم كه فرهنگ غني و پالايش يافته اي داريم و در پرتو اين فرهنگ غني رفتاري سنجيده و حساب شده با جهانگردي مي توانيم داشته باشيم، نبايد از جريانهاي توريستي وحشتي بخود راه دهيم بلكه ورود جهانگردان را بيشتر نوعي صدور فرهنگ و ارزشهاي فرهنگ تلقي كنيم و با گنجاندن تعداد برنامه هاي اصولي در نحوه مسافرت و سير و سياحت جهانگردان از انها را از عناصر فرهنگي خويش متأثر نماييم.

در اين زمينه مي توان به نحوه تدارك مكانهاي مورد بازديد جهانگردان، نحوه اطلاع رساني به آنها چگونگي تبليغ استانداردها به الگوها و عناصر فرهنگي خودي و كيفيت سير و سياحت اشاره كرد. كيفيتي كه بتوان در حين جالب كردن جاذبه هاي مورد بازديد و خدمات رساني رفاهي مناسب، بستر مناسبي براي اشاعه فرهنگ و ارزشهاي اسلامي فراهم كرد و ضمن ايجاد شرايطي مناسب، توريست در زمان بازگشت به وطن خويش، علاوه بر كسب خاطرات شيرين و جالب با دست مايه هاي فرهنگي مناسب كه آموخته است همراه باشد.

2-       پندارهاي نادرست جهانگردان از ايران

يكي ديگر از موانع فرهنگي موجود در زمينه جذب توريست به كشور، پندارهاي نادرست بسياري از توريستهاي خارجي درباره ايران و پندارهاي نابجاي پاره اي از مسوولين ديگر كشورها در مورد اين كشور مي باشد.

انعكاس پاره اي از مسايل بعد از انقلاب به طور نادرست از سوي محافل خبري مختلف در جهان موجب شده است تا پيشينه ذهني نامناسبي از طرز رفتار ايرانيان با خارجيان ايجاد شود و بسياري از افراد جهانگرد كه خواهان مسافرت به ايران هستند، انگيزه لازم براي مسافرت به ايران پيدا نكنند.

پاره اي از اينگونه مسايل به دليل جو تبليغاتي غير واقعي و مسايل ارتباطي جمعي جهاني مي باشند.

بنابراين نحوه تبليغ و پيراستن پيش داوريهاي موجود از جمله مسايلي است كه مي بايست در بازايابي توريسم ايران قرار گيرد.

3-       عدم تبليغات مناسب در زمينه جاذبه هاي سياحتي ايران

عدم شناخت جهانگردان از جاذبه هاي كشور موجب كاهش ميزان جهانگردي در كشور شده است. علاوه بر آن در خارج از ايران نيز تصوير نامناسبي از كشور ترسيم شده است. لازم است رسانه هاي ايران بويژه؛ راديو و تلويزيون نقشي فعال در زمينه معرفي واقعيتهاي اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي ايران ايفا كنند.

در اين زمينه نمايندگيها و رايزنيهاي ايران نيز مي توانند نقش اساسي و بهينه اي داشته باشند. علاوه بر ان تبليغات قوي مي تواند در آگاهي دادن به توريستها در مورد آب و هواي نواحي مورد نظر از لحاظ خوراك و پوشاك، آداب و رسوم، حمل و نقل، نقشي اساسي ايفا كنند.

در مجموع صنعت تبليغاتي صنعت ايرانگردي و جهانگردي ايران از جنبه هاي مختلف به عنوان نكته اي برجسته در خور تأمل و تعمق است. نارسايي در وسايل اطلاع رساني، كمبود و حتي فقدان نشريات مختلف، ژورنالها، مجلات و اطلاعات جهانگردي براي معرفي جاذبه ها، عدم امكانات و راهنمايي مسافران، عدم وجود نقشه هاي سياحتي و مصور و راهنماي شهرها به زبانهاي مختلف و بسياري موارد ديگر از جمله محدوديتهاي تبليغات داخلي است.

تبليغ در جهت اشاعه و توسعه هر چه بيشتر مسافرت در محدوده مرزهاي جغرافيايي يك كشور به منظور آشنايي مردم با نقاط جذاب آن كشور و جلوگيري از مسافرتهاي پي در پي و بي رويه به خارج از كشور كه به منظور تفريح و گردش انجام مي گيرد، اساساً از اهميت خاصي برخوردار است.

بنابراين با توجه به اينكه يكي از اقدامات مهم در راه رسيدن به توسعه صنعت فوق تبليغات است اصلاح كيفيت توزيع و دسترسي آسان به بروشورها، نقشه هاي جهانگردي و سياحتي ضروري است. لذا در توزيع و عرضه محصولات جهانگردي، اصلاح تصوير وضعيت فعلي در داخل و خارج از كشور و ترغيب جهانگردان براي آمدن به كشور مهم به نظر مي رسد و در غير اين صورت نمي توان در ظرفيت توسعه و تقويت اين صنعت گامي اساسي برداشت.

كشور ايران با همه جاذبه هاي بزرگ و جهانگردي كه در اختيار دارد، مي تواند در نهايت سهولت از اينهمه امكانات و آثار ارزشمند استفاده هاي تبليغاتي بسيار وسيعي بنمايد. تاريخ گذشته ايران مي تواند به عنوان بهتيرن حربه تبليغاتي در خدمت معرفي ايران به كشورها و ملل جهان قرار گيرد.

روشهاي تبليغاتي كه ايران مي تواند براي جلب جهانگردان در بازارهاي صادر كننده جهانگرد مورد استفاده قرار دهد و آنها براي تبليغات خود استفاده نمايند عبارتند از:

1-       موقعيت خاص جغرافيايي كه ايران به عنوان دروازه هاي تمدن بزرگ شرق و غرب

2-       تلاقي و درآميختگي عناصر فرهنگ باستاني و فرهنگ پربار اسلامي در ايران

3-       وجود آثار باستاني و تاريخي و حتي ماقبل ايران

4-       سهم ايران در پيشبرد تمدن و فرهنگ جهان

5-       آداب و رسوم مخصوص ايرانيان در گذشته و حال

6-       هنر و صنعت گذشته و حال ايران

7-       مقام و شهرت فلاسفه و انديشمندان ايراني

4-       عدم شناخت سلايق جهانگردان و سياحان خارجي

يكي از مهمترين ابزارها براي جذب جهانگردان خارجي ميزان آشنايي با انگيزه سياحان، سلايق و علايق آنانست.

با توجه به عناصر فرهنگي، ارزشها و هنجارها حاكم مناسب است كه آگاهي و شناخت كافي از علايق و انگيزه هاي سياحان خارجي داشته باشيم. بالاخص در ارتباط با سياحان كشورهاي مسلمان و آسيايي كه هم از نظر مذهبي و هم از نظر فرهنگي نزديكي بيشتري با ما دارند.

5-       مشروط كننده هاي فرهنگي و مذهبي كشور

مسايل مذهبي موجبات مشروط سازي در ورود جهانگردان مي شود. خصوصاً خانمها كه در بدو ورود بايد از نظر حجاب ضوابطي داشته باشند واين ضوابط و قواعد قيود تورستها مي شود، اين قيود و محدوديتها سبب مي گردد جهانگردان كمتر جذب سفر به ايران بشوند. به عبارت ديگر برنامه ريزي مناسب جهانگردي بايد به نحوي باشد كه در حين حفظ ارزشها و عناصر ارزشمند فرهنگي، بتواند آنگونه كه شايسته است نسبت به جذب سياحان و جهانگردان خارجي اقدامات لازم را به عمل آورد. در اين زمينه بسياري از كشورهاي پيشرفته و صنعتي توانسته اند از اين عناصر محدود كننده و مشروط كننده بطوري دقيق و برنامه ريزي شده بهره برداري كنند كه در حين حفظ ارزشها و اصالتهاي فرهنگي خويش آنها را به عنوان جاذبه هاي فرهنگي به جهانگردان معرفي كنند، بنابراين مشروط كننده هاي صنعت جهانگردي كشور نبايد آنچنان مطرح شود كه هيچ جهانگرد خارجي به ايران نيايد، بلكه اتفاقاً از مشروط كننده هاي صنعت جهانگردي بايد به عنوان مكانيزمهاي جلب جهانگرد استفاده شود.

6-       موانع فقهي و مذهبي

بسياري از جهانگردان غير مسلمان مشتاق ديدار از اماكن مقدس ايران بوده اند كه با توجه به غير مسلمان بودن و به جا نياوردن آداب لازم در زمينه ورود به اين اماكن با مشكل مواجه بوده و هستند. ماداميكه چنين تنگناهاي ساختاري وجود داشته باشد، كوشش در جذب جهانگردان خارجي آنهم جهانگردان غير مسلمان با موانع و مشكلاتي مواجه خواهد بود.

7-       وجود برخي برخوردهاي نامناسب در فرودگاه چه در بخش پليس گذرنامه و چه در گمرك

برخورد صحيح در فرودگاهها به عنوان دروازه هاي ورودي كشور اثرات تعيين كننده اي را بر ذهن مسافر بر جا مي گذارد. بيشترين گلايه اتباع كشورهاي منطقه در مراجعه به نمايندگيها در ارتباط با فرودگاه و بويژه گمرك آن است.

8-       ضعف تحقيقاتي و پژوهشي در اين زمينه

بدليل ضعف فعاليتهاي جهانگردي تحقيق و مطالعه نيز در اين زمينه با ركود و محدوديتهاي زيادي روبروست. از بين مؤسسات تحقيقاتي دانشگاهها، هيچ يك گرايش خاصي براي تحقيق در زمينه جهانگردي ندارند. در سالهاي قبل از انقلاب، طرح جامع جهانگردي كشور توسط مشاورين توريست كنسولت براي دولت ايران تهيه شده بود همچنين در كنار آن طرحهاي موردي و منطقه اي زيادي نيز انجام شده بود. ليكن از آنجايي كه شرايط اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي لازم براي تهيه اين طرحها، پيش فرضهاي حاكم بر زمان خود را تعيين و ديكته كرده بودند، متأسفانه در حال حاضر هيچكدام از آنها براي شرايط امروز قابل استفاده نيستند.

منابع و مأخذ:

1-       شناخت جهانگردي – پرويز ديبايي، تهران، 1371، انتشارات دانشگاه علامه طباطبايي،فصل نهم

2-       گزارش تحقيقاتي جذب توريسم و كشورهاي منطقه خليج فارس، مهدي عابدي

3-       راهيابي به توسعه صنعت ايرانگردي و جهانگردي، سال 75، رضا راجي

4-       بررسي مشكلات و موانع توريسم در ايران، كتابخانه معاونت تحقيقات آموزش

5-       پايان نامه كارشناس ارشد، نقش وسايل ارتباط جمعي در توسعه توريسم ايران، مرجانه انصاف سال 74

6-       روزنامه همشهري، شماره 241، حلقه اصلي مشكلات توريسم در ايران

7-       روزنامه سلام، شماره 590، مشكل اصلي توريسم كشور كمبود سرمايه گذاري است.

8-       هفته نامه آواي شمال، شماره 970، توسعه توريسم در گرو مديريت نوين است.

ماهنامه بین المللی ایرانگردی, جهانگردی هتلداری؛ مهر و آبان 1379